Άκανθος Mollis
Στον κόσμο των φυτών τα πράγματα είναι πιο απλά, γι’ αυτό και είναι ξεκούραση να ασχολείται κανείς με αυτά. Δεν διστάζω, λοιπόν, να ονομάσω ένα φυτό το ελληνικότερο όλων που ιδίως αυτή την εποχή βρίσκεται στις δόξες του. Πρόκειται για τον άκανθο, το πιο χαρακτηριστικό φυτικό σύμβολο στην τέχνη της αρχαίας Ελλάδας Είναι ένα φυτό που φυτρώνει σε 2-3 χαρακτηριστικές παραλλαγές στις χώρες της Μεσογείου από αμνημονεύτων χρόνων και στυλιζαρισμένες απεικονίσεις του χρησιμοποιούνται ως διακοσμητικό μοτίβο στις εφαρμοσμένες τέχνες ακόμα και στις μέρες μας.
Κορινθιακό ακροκέραμο
Η πιο γνωστή διακοσμητική του χρήση, που το καθιέρωσε ως σύμβολο, είναι στο κιονόκρανο κολώνας ναού της Κορίνθου από τον Καλλίμαχο, τον πέμπτο αιώνα. Αυτό έδωσε το όνομα «Κορινθιακό» στον αρχιτεκτονικό ρυθμό, που στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκε ακόμα περισσότερο από τους Ρωμαίους και στη σύνθετη μορφή του στην αναγεννησιακή Ευρώπη.
Αθηναϊκό ακροκέραμο
Η νεοκλασική αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα στην Ευρώπη αλλά και στην Αμερική, όπου οι μεγαλοπρεπείς τράπεζες είχαν και έχουν «κορινθιακή» πρόσοψη, έδωσε στον ρυθμό νέα ώθηση.
Τα ακροκέραμα της παλιάς Αθήνας, που όλοι θυμόμαστε και ακόμα χρησιμοποιούμε ως διακόσμηση στα σπίτια μας, μιμούνται το φύλλο του ακάνθου.
William Morris
Στο τέλος του 19ου αιώνα άνθισε στην Αγγλία η επαναστατική διακοσμητική σχολή Arts and Crafts, με πρωταγωνιστή τον ζωγράφο, συγγραφέα και στοχαστή προραφαηλίτη William Morris. Ίσως το πιο γνωστό και αντιγραμμένο (ακόμα και στις μέρες μας) προϊόν του εργαστηρίου του ήταν το χαρτί ταπετσαρίας και αργότερα ύφασμα με στυλιζαρισμένα φύλλα ακάνθου.
Αρκετά για διακόσμηση, πάμε στο φυτό.
Το γνωρίζουμε σε δύο μορφές: το γνωστότερο μεγαλοπρεπές Acanthus mollis και το μικρότερο και λιγότερο εντυπωσιακό, αγκαθωτό Acanthus spinosum (που όμως θεωρείται ότι ενέπνευσε τον Καλλίμαχο γιατί ακόμα και σήμερα φυτρώνει παντού στην περιοχή της Κορίνθου).
Και τα δύο φυτρώνουν άγρια παντού στην Ελλάδα και ιδίως το πρώτο έχει αρχίσει και χρησιμοποιείται πολύ σε κήπους. Είναι τόσο χαρακτηριστικό της μεσογειακής χλωρίδας, που όταν ιδρύθηκε στην Ελλάδα ο Σύλλογος Μεσογειακής Κηπευτικής (Mediterranean Garden Society) το 1994, καθιέρωσε ως σύμβολο και logo του τον άκανθο.
Είναι χαρακτηριστικά μεσογειακός, γιατί τρέφεται με τις χειμωνιάτικες βροχές και είναι ζωηρό και καταπράσινο από τον Δεκέμβριο μέχρι τον Μάιο, όταν υψώνει τις εντυπωσιακές του λευκές και μωβ ταξιανθίες που στολίζουν δάση και εξοχές. Μετά μαραίνεται, ξεραίνεται και εξαφανίζεται τελείως.
Ξεχνάμε την ύπαρξή του μέχρις ότου τα πρωτοβρόχια φέρνουν τις πρώτες τρυφερές φύτρες.
Φροντίδα: μηδέν!
Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε αν το θέλουμε στον κήπο μας (πολλαπλασιάζεται με μοσχεύματα και σπόρο) είναι το ότι πρέπει να φυτευτεί το φθινόπωρο σε μέρη που δεν ποτίζονται το καλοκαίρι.
Πολλοί το έχουν στις ημιάγριες περιοχές που χωρίζουν τον καλλιεργημένο κήπο από το γύρω τοπίο.
Ένα μεγάλο προτέρημα που έχει (σε αντίθεση με τα περισσότερα φυτά) είναι ότι φυτρώνει άνετα κάτω από πεύκα, κυπαρίσσια και δρύες.
Είναι όμορφο και μόνο του και ανάμεσα σε άλλα δασικά φυτά.
Συστατικά
Στα φύλλα και τη ρίζα του φυτού υπάρχουν διάφορα γλυκίδια (ολιγοσακχαρίτες), καθώς και μία πικρή ουσία.
Όλο το φυτό είναι πλούσιο σε ανόργανα άλατα και περιέχει σημαντικές ποσότητες βλέννης και τανίνης.
Aνθιση – χρησιμοποιούμενα μέρη – συλλογή
Ο Άκανθος ανθίζει από τον Απρίλιο μέχρι τον Ιούνιο.
Για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιμοποιούνται τα φύλλα και η ρίζα.
Τα φύλλα συλλέγονται κατά την εποχή της ανθοφορίας και η ρίζα το φθινόπωρο.
Θεραπευτικές ιδιότητες
και ενδείξεις
Δρα ως στυπτικό, μαλακτικό, επουλωτικό και καθαρτικό. Τα φύλλα και οι ρίζες έχουν τις προαναφερόμενες ιδιότητες κατά την θεραπευτική τους χρήση.
Ο νωπός χυμός του φυτού, ή το έγχυμα των φύλλων και των ανθέων, τονώνει την όρεξη, αποσυμφορίζει το ήπαρ και βελτιώνει την πέψη.
Μουλιασμένο σε κρύο νερό και στη συνέχεια ψιλοκομμένο, το φυτό αυτό έχει την ιδιότητα εφαρμοζόμενο πάνω σε ερεθισμένες πληγές να τις καταπραΰνει.
Στη νότια Γαλλία αυτό το παρασκεύασμα χρησιμοποιείται για μαλακτικά λουτρά. Η ρίζα του φυτού λιώνει εύκολα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως επίθεμα για εγκαύματα, εξαρθρώσεις και ποδάγρες. Ο πολτός του φυτού όταν εφαρμόζεται πάνω σε εξαρθρώσεις ανακουφίζει τους μύες και τις αρθρώσεις επιτυγχάνοντας ταυτόχρονα την χαλάρωση των μυών και τη σύσφιξή τους, οδηγώντας τους στη φυσιολογική τους θέση. Τα θρυμματισμένα φύλλα του φυτού έχουν χρησιμοποιηθεί ως κατάπλασμα για ανακούφιση εγκαυμάτων και τη μείωση των οιδημάτων. Εσωτερικά η λήψη του φυτού δρα ως μαλακτικό στους ερεθισμένους βλεννογόνους του πεπτικού και ουροποιητικού συστήματος. Επίσης το έγχυμα των φύλλων χρησιμοποιείται εναντίον της διάρροιας.
Παρασκευή και δοσολογία
Τα φύλλα παρασκευάζονται ως έγχυμα. Ρίχνουμε ένα φλιτζάνι βραστό νερό σε ένα κουταλάκι του τσαγιού ξηρό βότανο και το αφήνουμε σκεπασμένο για 15 λεπτά.
Σουρώνουμε και πίνουμε έως τρεις φορές την ημέρα.
Η ρίζα παρασκευάζεται ως αφέψημα. Βράζουμε ένα κουταλάκι θρυμματισμένης ρίζας για 10 λεπτά. Στη συνέχεια σουρώνουμε και πίνουμε έως τρεις φορές την ημέρα.
Προφυλάξεις
Δεν αναφέρονται παρενέργειες. Προσέχουμε να μην υπερβαίνουμε τη συνιστώμενη δοσολογία.
Πατσής Δημήτρης